Η ωρολογιακή βόμβα των παλιών εγκαταστάσεων και κτηρίων: 4.500 ηλεκτρικές πυρκαγιές τον χρόνο

Στην Ελλάδα καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 4.500 έως 5.000 αστικές ηλεκτρικές πυρκαγιές, την ώρα που σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχεδόν κάθε λεπτό σημειώνεται πυρκαγιά ή τραυματισμός που συνδέεται με ηλεκτρική αστοχία. Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Είναι όμως πιο επικίνδυνο από ποτέ.

Στο στόχαστρο μπαίνουν οι παλιές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, τα σύγχρονα, αυξημένα ηλεκτρικά φορτία και η απουσία ουσιαστικών κινήτρων ώστε οι αναβαθμίσεις ασφάλειας να «κουμπώσουν» σε προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ». Όπως επισημαίνει ο Γεώργιος Σαρρής, επίτιμο μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων, η τεχνολογία προχώρησε με άλματα, όμως οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κτηρίων –ιδίως στην Ελλάδα– έμειναν πίσω. Πολύ πίσω.

Η ηλικία του κτηρίου είναι ζήτημα ασφάλειας

Η ηλικία του κτηρίου αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα ηλεκτρικής ασφάλειας. Οι κατοικίες και οι επαγγελματικοί χώροι σήμερα «τραβούν» πολύ περισσότερη ισχύ από ό,τι όταν σχεδιάστηκαν, κλιματιστικά, αντλίες θερμότητας, φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, φωτοβολταϊκά, έξυπνες συσκευές. 

Το αποτέλεσμα; Εγκαταστάσεις σχεδιασμένες για άλλες εποχές να λειτουργούν στα όρια – ή και πέρα από αυτά.

Η ελληνική εικόνα με αριθμούς

Το κτηριακό απόθεμα της χώρας είναι ηλικιακά… βαρύ:

• Περίπου 6,5 εκατ. ηλεκτρικές παροχές σε κατοικίες
• 85,7% αφορά κτήρια κατασκευασμένα πριν το 1990
• Πάνω από 2,6 εκατ. κατοικίες (42,1%) είναι άνω των 50 ετών, δηλαδή προ του 1970
• Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο, η σύγχρονη κατανάλωση δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα κινδύνου.

Οι πιο συχνές ελλείψεις στις παλιές εγκαταστάσεις

Σε κτήρια, κυρίως των δεκαετιών ’80 και ’90, καταγράφονται επαναλαμβανόμενα προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια:

• Απουσία Διάταξης Διαφορικού Ρεύματος (ΔΔΡ) ή χρήση παλαιού τύπου AC, αντί για τύπου A, F ή B
• Ελλιπής ή αναξιόπιστη γείωση, συχνά μέσω δικτύων ύδρευσης
• Παλαιές καλωδιώσεις με φθαρμένη μόνωση και χωρίς μηχανική προστασία
• Παρωχημένα μέσα προστασίας (ασφάλειες τήξεως κ.ά.)
• Λίγες πρίζες, άρα πολύπριζα παντού
• Ανυπαρξία συστηματικών επανελέγχων
• Παρεμβάσεις από μη ειδικούς – το γνωστό «DIY που καίει σπίτια»

Από πού ξεκινούν οι ηλεκτρικές πυρκαγιές

Τα μοτίβα είναι ξεκάθαρα και επαναλαμβανόμενα:

• Υπερφόρτωση κυκλωμάτων
• Κακές συνδέσεις και ηλεκτρικό τόξο
• Φθορά καλωδίων και μονωτικών υλικών
• Αυθαίρετες παρεμβάσεις και πρόχειρες προσθήκες

Με απλά λόγια: το ρεύμα δεν συγχωρεί προχειρότητες.

Τι προβλέπει η νομοθεσία για τους ελέγχους

Οι αρχικοί και οι τακτικοί έλεγχοι των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων είναι υποχρεωτικοί. Η συμμόρφωση αποτυπώνεται με την Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), που πιστοποιεί ότι η εγκατάσταση ελέγχθηκε και είναι ασφαλής.
Την ευθύνη για την έγκαιρη επανέκδοση φέρει ο ιδιοκτήτης, ενώ ο ηλεκτρολόγος οφείλει να ελέγχει ουσιαστικά και όχι «στα χαρτιά».

Μέγιστοι χρόνοι επανελέγχου:

• 10 έτη: Κατοικίες
• 5 έτη: Επαγγελματικοί χώροι
• 2 έτη: Χώροι αυξημένης επικινδυνότητας

Η ευρωπαϊκή «μεγάλη εικόνα»

Η Ευρώπη δεν διαφέρει δραματικά:

• 86% των κατοικιών είναι άνω των 25 ετών
• Πάνω από 50% άνω των 45 ετών
• Ο ρυθμός ανανέωσης εγκαταστάσεων: μόλις 1% ετησίως

Κάθε χρόνο καταγράφονται 270.000 ηλεκτρικές πυρκαγιές, χιλιάδες απώλειες ζωών, εκατομμύρια τραυματισμοί και κόστος 6–7 δισ. ευρώ. Το συμπέρασμα σκληρό αλλά καθαρό: το πρόβλημα μεγαλώνει πιο γρήγορα από τις λύσεις.

Ποια μέτρα πρέπει να μπουν πρώτα

Οι ειδικοί προτείνουν, ανά περίπτωση:

• Αναβάθμιση ΔΔΡ από AC σε τύπου A
• Αντικατάσταση παλιών πριζών με Schuko και γείωση
• Έλεγχο και ενίσχυση γείωσης
• Αντικατάσταση καλωδιώσεων προ του 1980
• Νέα κυκλώματα για σύγχρονα φορτία
• Ανιχνευτές καπνού και θερμότητας (ΠΔ 41/2018)
• Προστασία υπερτάσεων (SPD)
• Περισσότερες πρίζες, λιγότερα πολύπριζα
• AFDD σε χώρους με εύφλεκτα υλικά

Πού «κουμπώνουν» επιδοτήσεις και κίνητρα

Η πρόταση είναι ξεκάθαρη. Οι ηλεκτρικές αναβαθμίσεις πρέπει να ενταχθούν στο «Εξοικονομώ» ή σε ξεχωριστό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού υποδομών.

Στο τραπέζι μπαίνουν επίσης:

• Φορολογικές εκπτώσεις για ηλεκτρικές ανακαινίσεις
• Στοχευμένα προγράμματα για ευάλωτα νοικοκυριά
• Αντιμετώπιση του ελέγχου ασφάλειας ως ζήτημα δημόσιας υγείας
• Μειωμένα ασφάλιστρα για κτήρια με συχνούς ελέγχους

Γιατί, ας το πούμε ωμά. Το κόστος της πρόληψης είναι πάντα μικρότερο από το κόστος μιας φωτιάς.